گنبد نمکی و اهمیت آن در زمین شناسی نفت (2) :

 

- میادین مهم نفت و گاز در نفتگیرهای گنبدهای نمکی:

 

1.نفتگیرهای آمریکا

2.نفتگیرهای اروپا

3.گنبدهای نمکی ایران

4.حوضه رسوبی زاگرس (خلیج فارس)

5.گنبدهای نمکی جنوب سمنان (کوير مرکزی)

 

- انواع نفتگیرهای حاصل از گنبدهای نمکی :

 

1. نفتگیر کلاهک گنبد نمکی :

در بالای ستون نمک ، کلاهک برشی از خرده سنگهای سختی که نمک از طبقات جدا نموده ، تشکیل می‌شود. این برش اگر در شرایط مناسب قرار گیرد می‌تواند محل تجمع نفت و گاز گردد. بدیهی است در این نوع نفتگیر گنبد نمکی هنوز در سطح زمین ظاهر نشده است.

 

2. نفتگیرهای دامنه‌ای گنبد نمکی :

گنبد نمکی از شروع حرکت ، طبقات فوقانی را خم نموده و سپس آنها را شکسته و شیبی در خلاف جهت حرکت ستون نمک به آنها می‌دهد. این لایه‌های شیب دار در فراشیب به ستون نمک که نفوذ ناپذیر است ختم می‌شوند. اگر این لایه‌ها دارای توالی مناسبی از سنگ مخزن و سنگ پوششی بوده و نفت نیز در منطقه تولید شده باشد، ممکن است کانسار نفت بطور قابل توجهی در دامنه گنبد نمکی تشکیل شود.

 

3. نفتگیر فوق کلاهک (Super Car trap) :

اگر گنبد نمکی به سطح زمین برسد ممکن است باعث انحنا طبقات فوقانی شده و نفتگیرهای تاقدیسی گنبدی شکلی را ایجاد نماید که می‌تواند در رده نفتگیرهای تاقدیسی هم قرار گیرد. میدان نفتی دمام در عربستان سعودی نمونه‌ای از این نوع نفتگیر است.

 

4. نفتگیرهای چینه‌ای (Stratigraphy traps) :

در سنگ مخزن مناسبی که حرکت هیدروکربنها در آن میسر است و بر روی آن سنگ پوشش قرار دارد، قطع نفوذپذیری در جهت فراشیب (Up dip) اثر وجود تاقدیس یا گسل را در تجمع نفت و گاز دارد. قطع نفوذ پذیری ممکن است سریع و یا تدريجی باشد و طبقه بطور جانبی و به آرامی تغییر رخساره داده ، مثلا از ماسه سنگ به ماسه سنگ رسی و نهایتا رس تبدیل گردد. در سنگهای آهکی نفوذ پذیر تغییر رخساره به آهک مارنی و نهایتا به مارن و شیل صورت می‌پذیرد. شیب دار بودن لایه نفوذ پذیر حتی به مقدار کم یک عامل لازم برای ایجاد نفتگیر های چینه ای است. کشف نفتگیرهای چینه‌ای به مراتب دشوار تر از یافتن نفتگیر های ساختمانی است . زیرا مطالعات چینه شناسی ورسوبشناسی  دقیق و پیگیری را لازم دارد.

 

5. نفتگیرهای ریفی :

گرچه در بین ريفهای جدید ريفهای مرجانی عمومیت دارند ولی در دورانهای گذشته زمین شناسی جانداران مختلفی نظیر آلگهای آهکی ، بريوزوآ (Bryozoa) ،اسفنج ها (Sponges) نیز ریف ساز بوده‌اند. بدنه اصلی ریف پس از سنگ شدن نیز بسیار متخلخل و نفوذپذیر است.

طرف رو به دریای ريف (Fore reef) و سمت رو به خشکی ريف (back reef) را واریزه‌های ريف (Reef talus) تشکیل می‌دهد که با شیب زیاد به بخش عمیق تر دریا سرازير می شوند .