تصاویر زیر تعدادی نمونه از اشکال و فسیل های دوره ژوراسیک می باشد که از مناطق مختلف کره زمین یافت شده اند :
۱. Allosaurus fragilis

۲. Amaltheus stokesi

۳. Anchisaurus polyzelus

۴. Bucklandia sp

۵. Dinosaur footprint

۶. Groebericeras baileyi

۷. Redfieldius sp

۸. Semionotid fish

ویژه یک سالگی وبلاگGEOSCIENCE
امروز چهاردهم مهرماه یکهزار و سیصد و هشتاد و شش هجری شمسی است.سال گذشته در همین روز بود که من برای اولین بار شروع به نوشتن مطالبی در مورد زمین شناسی و علوم وابسته به آن در وبلاگ GEOSCIENCE (علوم زمین) کردم.در طول این یک سال سعی کردم تا اونجا در توان بود در راه شناسایی رشته زمین شناسی تلاش کنم چون این رشته متاسفانه در کشور ما زیاد مورد توجه قرار نگرفته است. نمیدانم که در این راه چقدر موفق بوده ام؟ یا اینکه اصلا موفق بوده ام یا نه؟ این سوالی است که دوستان و بازدیدکنندگان این وبلاگ باید بهش جواب بدن. به هر حال من امیدوارم توانسته باشم هرچند خیلی کم، رضایت دوستداران زمین شناسی و علوم زمین رو جلب کرده باشم ؟
همچنین تشکر می کنم از کلیه استادان عزیزم جناب آقایان:دکتر ساداتی–دکتر حسینی دوست-دکتر معانی جو-مهندس صدر-مهندس شهبازی-مهندس وفایی-مهندس محبی-مهندس محمدی-سرکار خانم شیخیان و... که در طول دوران دانشگاه از آنها چیزهای زیادی آموختم و آرزوی سلامت و سعادت برای تک تک این عزیزان را از خداوند منان خواستارم.
همچنین در طول یک سال گذشته که با وبلاگ GEOSCIENC (علوم زمین) در خدمت شما عزیزان بودم با دوستان زیادی آشنا شدم و نکته ها و مطلب ها از این عزیزان آموختم. می خواهم از همه عزیزانی که در طول یکسال گذشته به من لطف داشتن و چیزهای بسیاری در مورد زمین شناسی و... یاد گرفتم، تشکر کنم.دوستانی همچون :
آقای سید علی مفاخریان وبلاگ (http://larzeh.blogfa.com)
آقای محمد مهدی مالکی وبلاگ (http://geoaria.blogfa.com)
آقای وبلاگ (http://.geotechnic.blogfa.com)
آقای وبلاگ (http://bahman40.blogfa.com)
آقای بهرامیان وبلاگ (http://geology-group.blogfa.com)
آقای اسدی وبلاگ (http://geology-azad-ahar.blogfa.com)
آقای هادی سیفی وبلاگ (http://hadibavil.blogfa.com)
آقای مصطفی وبلاگ (http://mining-engineering.blogfa.ir)
آقای صدرا وبلاگ (http://mgeology.blogfa.com)
آقای اسماعیل نیک خوی وبلاگ (http://kinggeology.blogfa.com)
آقای ایمان رستگار وبلاگ (http://madanchi.blogfa.com)
آقای وبلاگ (http://hossein023.persianblog.ir)
آقای بيژن وبلاگ (http://scholar.blogfa.com)
خانم ملیحه نجف زاده وبلاگ(http://zamineman.blogfa.com)
خانم سارا قلندری وبلاگ (http://zaminshenasekochak.blogfa.com)
آقای علی ساکت-خانم مهتاب فهيمی( www.irangeology.persianblog.ir)
آقای علی ساکت وبلاگ (http://geohazard.persianblog.ir)
آقای حامد حيدري وبلاگ (http://firehazmat.blogfa.com)
آقای محسن کوشکباغی وبلاگ (http://persiangeomatic.blogfa.com)
آقای نوید وبلاگ (http://geology2008.blogfa.com)
آقای ابراهیم شعبانی وبلاگ (http://ebrahim7ss.blogfa.com)
آقای علی شریفی وبلاگ (http://avayegolpa.blogfa.com)
آقای اسد (http://www.geotaftan.com)
انجمن آموزش علوم تجربی وبلاگ (http://pouya228.blogfa.com)
زمین شناسی دانشگاه آشتیان (http://www.cullinan.blogfa.com)
گروه زمین شناسی دانشگاه خوراسگان (http://www.fakolit.blogfa.com)
زمين شناسي پيامنور مشهد (http://www.geology-pnum85.blogfa.com)
زمین (http://www.gdez.ir)
زمین شناسی دانشگاه خوارزمی (http://www.tmugeology.blogfa.com)
گروه زمین آزمون (http://www.zaminazmoon.com)
انجمن علوم زمین ناحیه 1 کرج (http://karajgeology.blogfa.ir)
خدایا به من زیستنی عطا کن که در لحظه ی مرگ بر بی ثمری لحظه ای که برای زیستن گذشته ،حسرت نخورم و مردنی عطا کن که بر بیهودگی اش سوگوار نباشم . (دکتر شریعتی)
در خاتمه از تمامی عزیزانی که به هر دلیل ممکن است اسمی از آنها در این مطلب نبرده شده باشد، عذر خواهی می کنم./
وحید رضائی
۱۴ مهرماه ۱۳۸۶
بسم الله الرحمن الرحيم
انا انزلناه فى ليله القدر، و ما ادريك ما ليله القدر، ليله القدر خير من الف شهر، تنزل الملائكه و الروح فيها باذن ربهم من كل امر، سلام هى حتى مطلع الفجر

فرا رسیدن ۲۱رمضان سالروز شهادت حضرت امير المومنين علي (ع) بر همگان تسلیت باد.

دوره ژوراسیک :
ژوراسیک اولین بار در سال ۱۷۹۵توسط (آ. دو هومبولت A. de Humboldt)تحت عنوان زمینهای ژورا در حد پرمین و ماسه سنگهای تریاس مشخص گردیده ، ولی بعدا یک زمین شناس فرانسوی به نام آ. بوئه (A. Boue) سیستم ژوراسیک را تعریف نمود .
سیستم ژوراسیک از زمین شناسی تاریخی مهمی داشته ، مطالعات با ارزش از نظر چینه شناسی و بخصوص بیوسترایتگرافی در این دوره انجام گرفته است. و. اسمیت(W. Smith) از سال ۱۷۵۹ تا ۱۸۳۹ از زمینهای ژوراسیک تقسیمات چینه شناسی فسیلهای شاخص را ثابت کرده است. دو بوش (Lide Buch) از سال ۱۷۷۴ تا ۱۸۵۴ و پونشترت (Puenestedt) از سال ۱۸۰۹ تا ۱۸۹۹ دوره ژوراسیک را به ترتیب به دو قسمت ژوراسیک سیاه و ژوراسیک سفید هر یک را با حروف یونانی به بخشهای کوچکتری تقسیم کردهاند که این تقسمات هنوز در آلمان بکار برده میشود. طول دوره ژوراسیک ۶۰ میلیون سال است.
- تقسیمات کرونوستراتیگرافی ژوراسیک :
اپل از سال ۱۸۳۱ تا ۱۸۶۵ بیوزون را ثابت نمود و ۳۳ زون آمونیت در ژوراسیک تشخیص داد که هنوز قابل قبول است. اپل ژوراسیک را به سه زیر سیستم تقسیم نمود و به نامهای لیاس ، دوگر و مالم نامید. لیاس یا ژوراسیک زیرین مطابق با ژورای سیاه است. ژوراسیک میانی یا دوگر که ژورای قهوهای را شامل میشود و ژوراسیک بالایی یا مالم با ژورای سفید مطابقت دارد. هر یک از این سیستمها به اشکوبهایی زیر تقسیم میشود که شرح مقاطع و محلهای تیپ آنها عبارتست از:
ژوراسیک زیرین یا لیاس :
اشکوب هتانژین Hettangian: نام آن از ناحیه هستانژ واقع در موزل فرانسه گرفته شده است.
اشکوب سیمنورینSinemurian: توسط دوربینی در سال ۱۸۵۰ از ناحیه سمور Semurواقع در ناحیه کت دورCote dor فرانسه شده است.
اشکوب پلی اکنسباکینpliensbachian: در ناحیه پلی اکسباک آلمان توسط اوپل در سال 1858 ابرین نام خوانده شده است.
اشکوب توآرسین Toarcian: ناحیه اصلی رسوبات آن در توآرThouors واقع در دو سور Deux - sevresفرانسه در سال ۱۸۵۰ توسط بینی نامگذاری شده است.
ژوراسیک میانی یا دورگر :
اشکوب با ژوسینBajocian :نام آن از ناحیه باژو در فرانسه گرفته شده است و رخساره آن شامل سنگ آهک ۱۱ لیتی و ماسه سنگ آهنی است.
اشکوب باتونین Bathonian: نام آن از ناحیه بان در مضرب لندن گرفته شده است و شامل آهک ۱۱ لیتی رس و ماسه سنگ است.
اشکوب کالووی Callovion :رسوبات آن در ناحیه کلاویزKellaways جنوب غرب انگلستان به صورت آهک ماسهای بوده و نام آن توسط اسمیت در سال ۱۸۱۳ از این محل گرفته شده است.
ژوراسیک بالایی یا مالم :
اشکوب آکسفوردین Oxfordian :رسوبات آن از زمانهای سیاه سنگ رنگ تشکیل شده است و محل اصلی آن در آکسفورد واقع در شمال لندن میباشد.
اشکوب کیمرجین: نام آن از کیمریج kimmeridge:واقع در جزیره پوربک (Purbeck) گرفته شده و رسوبات آن شامل مارن و کمی ماسه سنگ است.
اشکوب پرتلاندی porthladian: نام آن از منطقه پرتلاند در جنوب انگلستان گرفته شده است و شامل آهک ۱۱ لیتی ماسهای است.
اشکوب پوربکین Purbeckian: شامل رسوبات کولابی مارنی - آهکی و ژیپس است. نام این اشکوب از جزیره پوربک در انگلستان توسط اسمیت و وبستر مشتق شده است.
- فسیل شناسی ژوراسیک :
در ژوراسیک پرندگان ظهور مینمایند و بهترین مثال آن پرنده معروف آرکئوپتریکس Archeopteryx است که حد واسط پرنده و خزنده بوده ، در اشکوب پرتلاندین در ناحیه سلمن هوفمن واقع در باواریای آلمان کشف شده است. بدین ترتیب تمام گروههای جانوری در مهره داران در ژوراسیک وجود داشته است. از نظر فسیل شناسی مهمترین گروههای فسیلی عبارتند از:
آمونیت : از مارکوفسیلهای مهم ژوراسیک به شمار میرود.
رادیومرها و روزنه داران: از فسیلهای تک یاختگان رادیولرها و روزنه داران در این دوره مشاهده شده است. بعضی از رسوبات سیلیسی ژوراسیک ایتالیا که از اسکلت سیلیسی رادیومرها تشکیل گردیدهاند و به نام رادیولاریت نامیده میشود، در ایران در کرتاسه بالایی گسترش مییابد. از روزنه داران شاخص دوره لیاس جنس اربی توپسلا (orbitopsclla) است که در سازند لیاس جنوب ایران مشاهده شده است.
- پالئو ژئوگرافی ژوراسیک :
در مقیاس جهانی ، پالئو ژئوگرافی ژوراسیک فرق چندانی با دوره تریاس ندارد. خشکی گندوانا شامل آمریکای جنوبی پرفریقات در حالیکه آتلانتیک جنوبی هنوز وجود ندارد، ولی ماداسگار ، هند و استرالیا از هم جدا است. قاره شمال آتلانتیک و خشکی آنگارا یکی میباشد. پیشرویهای کنار قارهای دریاها بخصوص در اروپا توسعه دارد که کم و بیش باعث جدا شدن آنگارا در ژوراسیک بالایی میگردد. استنشاق قارهها که از اواخر تریاس شروع شده ، از ژوراسیک نیز ادامه پیدا کرده و منجر به تقسیم شدن خشکی گندوانا شده است.
در این دوره عمق اقیانوسها فزونی یافته و با ایجاد ریفتها (به علت فاز کششی) گدازههای عظیم ایولیتی گسترش پیدا کرده است. در مقایسه با وضع پالئو گرافی تریاس ، در ژوراسیک خشکی هند بیش از پیش رو به شمال حرکت نموده و باعث عریض شدن اقیانوس هند میگردد. کانال موزامبیک در دوره لیاس باز میشود. اقیانوس اطلس شمالی نیز اندکی شروع به ظاهر شدن مینماید. اقیانوس اطلس جنوبی به صورت دریای باریکی (ریفت) بین خشکی آفریقای جنوبی و آمریکای جنوبی قرار دارد. سرانجام استرالیا هنوز از خشکی آنتاراکتیک جدا نشده است.
تصاویر زیر تعدادی نمونه از اشکال و فسیل های دوره تریاس می باشد که از مناطق مختلف کره زمین یافت شده اند :
۱. Araucarioxylon arizonicum

۲. Coelophysis

۳. Metoposauroidea

۴. Metoposauroidea

۵. Monotis

۶. Sagenites

۷. Shastasaurus pacificus

۸.Shastasaurus pacificus

دوره تریاس :
نام تریاس اولین بار توسط فون آلبرتی در سال 1834 در ناحیه لرن (Luraien) آلمان بکار برده شد. چون رسوبات این دوره از سه قسمت کاملا مشخص تشکیل گردیده است نام آن را تریاس نهادهاند.
- مشخصات دوره تریاس :
از میان سه دوره مربوط به مزودوئیک ، دوره تریاس با مدت زمان 40 میلیون سال کوتاهترین دوره از دوران است. سنگهای این دوره از سه نوع رخساره به ترتیب زیر تشکیل گردیده است:
کوپر: قسمت فوقانی است که شامل مارنهای گچ و نمکدار رنگین میباشد.
موشل کالک: بخش میانی که از آهک فسیلدار تشکیل شده است.
بونت ساندشتین: بخش زیرین است که متشکل از ماسه سنگ قرمز و در راس آن 70 متر ماسه سنگ گلی رنگ با فسیل گیاهی ولتزیا میباشد.
- حدود دوره تریاس آب و هوا :
حد زیرین :
حد زیرین آن با فاز تکتونیکی پالاتین مطابقت داشته است. فازی که معرف آخرین حرکات و جنبشهای مربوط به فاز اصلی هرسی نین است. و در اروپای مرکزی و شرقی گسترش داشته و با از بین رفتن بسیاری از موجودات پالئوزوئیک و ظهور موجودات دیگر در مزوزوئیک همراه است.
حد بالایی :
بین تریاس و ژوراسیک اشکوب رتین (Rhaetian) قرار دارد که سابقا آن را جزء لیاس (ژوراسیک زیرین) میدانستند و در پارهای موارد نیز بین تریاس و لیاس در نظر میگرفتند، ولی فعلا آن را متعلق به تریاس پایانی میدانند. حد بین تریاس و ژوراسیک از نظر بیوستراتی گرافی چندان مشخص نبوده ، ولی شواهد پالئوزو اکولوژی و تغییرات شرایط آب و هوایی در این زمان میتواند این دو دوره را از هم جدا کند. مثلا در تمامی محیط کناره خشکی آلپ و اروپای غربی ، شرایط آب و هوایی اواخر تریاس موجب تشکیل حوضهها و رسوبات مردابی و تبخیری گردیده و تغییرات شدید شوری آب و بطور کلی تغییرات شرایط شیمیایی آب سبب از بین رفتن پارهای از موجودات شده است.
- تقسیمات دوره تریاس :
رخسارههای دوره تریاس از دو منشأ میباشند: یکی رخسارههای مردابی و قارهای (تریاس آلمان) و دیگری رخسارههای دریایی (تریاس آلپ (تقسیمات تریاس آلمان قدیمیتر بوده و شامل سه گروه رخساره به نام بونت ساندیشتین یا ماسه سنگهای قهوهای ، موشل کالک آهک صدفدار و کوپر یا مارنهای رنگین است.
بونت ساندشتین :
واحد لیتولوژی بونت ساندشتین با اشکوب ورفنین (Werfenian) انطباق داشته که نام آن از ناحیه ورفن واقع در 40 کیلومتری جنوب - جنوب شرقی سالسبورگ در اتریش گرفته شده است. این اشکوب معادل اشکوب سکیتین (Scythian) است که نامش از سرزمین سکیت در شمال کریمه مشتق شده است.
موشل کالک :
آهکهای صدفدار یا مرشل کالک ، معادل اشکوب ویرگلورین (Virglorian) است که شامل آهکهای گردنه ویرگلوریا در اتریش و یا اشکوب آنیزین (Anisian) یعنی آهکهای ناحیه تیرل (Tyrol) اتریش و سرانجام اشکوب لادینین (Ladinian) که در ناحیه لادین سوئیس شرقی بین ایتالیا و اتریش مطالعه شده است.
کوپر :
مارنهای کوپر معادل اشکوبهای کارنین (Carnian) یعنی دولومیت ، مارن و آهک در ناحیه تیپ یعنی آلپ و همچنین اشکوبهای نورین (Norian) شامل آهک و دولومیت آلپ در جنوب سالسبورگ اتریش و بالاخره اشکوب رتین است که اولین بار در سال 1861 توسط یک زمین شناس انگلیسی به نام مور (Moore) بکار برده شده است.
- فسیلهای گیاهی تریاس :
جلبکهای سبز که خصوصا در دریاهای گرم و کم عمق مانند دریای مزوژه فراوان بودهاند. از انواع این جلبکها میتوان دیپلوپورا و ژیروپورلا را نام برد که دارای تال (Thalle) آغشته به آهک بودهاند. از درختان بزرگ که امروزه تند سیلیسی شده آنها در نواحی هند و آفریقای جنوبی پیدا شده میتوان آروکاریاس را نام برد، که در برش عرضی دارای دوایر متحدالمرکز نشانه مراحل رشد میباشد.
- فسیلهای جانوری :
فرامینفرها به علت تغییرات شرایط محیط دریایی دو خانواده مهم از فرامنیزهای پالئوزوئیک چون فوزولینیده و آندوتیروتیریده در تریاس از بین رفته و منحصرا خانواده لاژنیده ظاهر و اهمیت پیدا میکند.
کنودونتها: کنودونتها بیش از فرامننفرها در تریاس اهمیت چینه شناسی داشته و از میکرو فسیلهای شاخص این دوره به شمار میروند، به عنوان مثال جنس Gondolella در مرشل کالک اروپا از کنودونتهای شاخص است.
مرجانهای شش تیغه: با از بین رفتن مرجانهای چهار تیغهای و بسیاری از تابولاتا در پرمین بالایی ، مرجانهای شش تیغهای تریاس میانی فراوان شده و تشکیل ریفهای دولومیتی را میدهند.
دوکفهایها و شکم پایان: برخی از آنها از بهترین فسیلهای شاخص تریاس به شمار میروند. مثل جنس Myophora که در موشل کالک معروف است.
پابرسران: شامل آمونیتها با خط درزهای متشکل از فرو رفتگی و برجستگی سینوسی شکل در رخسارههای آلپی است.
بازوپایان: در محیطهای لیتورال نسبتا فراوان بوده و گروههای رنکونلید و ترابراتولید معروفند.
- آب و هوای تریاس :
تغییرات آب و هوایی در تریاس معلول حرکت و مهاجرت قطبین و در نتیجه جابجایی خط استوا بطرف جنوب است که موجب تشکیل مقدار متنابهی رخسارههای تخریبی میگردد. در اروپای میانی ، آب و هوای استوایی کربنیفر در پرمو - تریاس تبدیل به یک آب و هوای گرم با فصول متناوب میگردد. چنین آب و هوایی موجب تخریب گرانیت (وگنیسهای هرسینین گردیده و تودههای عظیمی از کنگلومرا ماسه سنگ و سیاتستون در پای کوهها تشکیل میشود که با رنگ قرمز جلب نظر مینمایند. درجه حرارت دریاهای آن زمان از نسبت ایزوتوپهای 16O به 18O
